Mijn reis naar Zimbabwe

In 2019 bezocht ik -destijds als lid van de Raad van Toezicht van Tearfund- een aantal projecten in Zimbabwe. We bezochten een aantal gebieden waar Tearfund via projecten de lokale bevolking en kerken ondersteunt. Het grensgebied tussen Zimbabwe en Mozambique werd in 2019 hevig getroffen door cycloon Idaï. Honderden mannen, vrouwen en kinderen stierven door overstromingen en rotsen die naar beneden vielen en velen zijn nooit meer teruggevonden. Huizen, oogsten en vee gingen verloren, waardoor veel mensen weer vanuit het niets een bestaan moesten opbouwen. Een verschrikkelijke situatie.

We bezochten bewoners in o.a. Chipenge en Chimanimani die allerlei voedselpakketten ontvingen, maar ook training en ondersteuning kregen bij het verbouwen van gewassen. De rol van de kerken in deze gemeenschappen was fantastisch om te zien. Door samen te werken en verschillen te overbruggen, wisten ze de gemeenschap op te bouwen en in zijn geheel sterker te maken.

In de ogen kijken

We hebben vaak vergaderingen over de situatie gehad op het kantoor van Tearfund, in het veilige Utrecht. Maar toen ik daar was, veranderde er iets in mij. Het werd echt en begon te leven. Ik kon de mensen aankijken en spreken. Hun leed ervaren. En ondanks dat velen alles kwijt waren en sommigen ook Hiv-positief waren, zag ik ook iets van hoop in hun ogen. Hele krachtige mensen die door verlies heengingen met een doorzettingsvermogen waar ik nog heel veel van kan leren. Deze reis maakte me nederig in die zin dat ik mensen in de ogen kon aankijken en kon verbinden op een manier die ik van tevoren niet had kunnen bedenken.

Het gelaat van de ander

Het gelaat van de ander veranderde mij. De joodse filosoof Emmanuel Levinas sprak hier over; het is het gelaat van de ander dat aanspreekt tot moreel handelen. Dat gelaat is zo belangrijk. Er verandert iets wanneer iemand niet meer een paar letters op een papier is, maar een mens van vlees en bloed. Iemand die ook nog eens voor je staat en een appèl doet op jouw menselijkheid en zo bevestigt dat die persoon waarde heeft.

Het is die menselijke waardigheid die intrinsiek het kenmerk is van menszijn; onafhankelijk van nationaliteit, fysieke of sociale gesteldheid van een persoon. Of je nou Oekraïner bent Zimbabwaan, Nederlander, Israëliër of Palestijn. Eenieder is evenveel van waarde. En daarmee is ieders nood of roep om hulp ook per definitie even legitiem.

Naar Zijn evenbeeld

Deze gedachte is niet alleen nationaal en internationaal juridisch verankerd, maar is allereerst geboren uit het hart van God zelf, die ieder mens naar Zijn evenbeeld heeft gemaakt. En dan is het ook niet zo verwonderlijk dat God zelf, de Schepper van de kosmos, zichzelf vereenzelvigt met juíst de meest kwetsbaren. Recht doen aan de ander, is recht doen aan God.

Dienen

In het gelaat van de Ander zien we naaktheid en armoede; van hieruit ontstaat een gebod. Het gelaat van de noodlijdende Ander vernietigt mijn eigen veilige huisje, mijn veilige zelfgenoegzaamheid wordt opengebroken. Het zwaartepunt van mijn bestaan wordt verlegd van mezelf naar de ander. Mijn vrijheid wordt omgebogen naar engagement en het dienen van de medemens.

Het risico op dehumaniseren

Deze les van Levinas, die ik in Zimbabwe heb mogen leren, probeer ik ook op andere plekken in mijn leven toe te passen. Dat is niet altijd even makkelijk; de wereld is veel simpeler als we het gelaat van een ander niet voor ons zien bij het maken van keuzes en dilemma’s. Maar zodra we in ons handelen geen gelaat voor ons zien, ontstaat het risico op het dehumaniseren van een ander. En dan nemen de makkelijke antwoorden het over. Zowel in ons eigen persoonlijke leven, als in andere delen van de wereld.

Een recent voorbeeld: rond de verschrikkelijke gebeurtenissen in Israël en de oorlog in Gaza hebben we allen kunnen zien hoe makkelijk en verleidelijk het is om weg te kijken van het gelaat van de ander; en de ander hiermee te dehumaniseren. Het lijkt - als ik de discussies zie in Nederland, maar ook wereldwijd - in veel gevallen bijna onmogelijk om het leed van een ander nog te kunnen te kunnen zien vanwege het eigen leed. Een trieste constatering, maar let op: wij allen zijn hier vatbaar voor. 

Makkelijke antwoorden

Het ontmenselijken van de ander in ons denken en doen verdooft ons vermogen tot empathie, maakt ons onverschillig voor leed van de ander en blind voor onrecht. Het dehumaniseren van een ander praat recht wat krom is. Het zoekt makkelijke antwoorden in complexe dilemma’s. Het reduceert een mensenleven tot een hinderlijk object, dat minder waard is dan dat van een ander.

Het besef van de waarde en gelijkwaardigheid van een mensenleven is nooit iets vanzelfsprekends. Niet in Nederland, maar ook niet in de rest van de wereld. Wij allen zijn in staat tot het dehumaniseren van een ander, als we het gelaat niet bewust blijven zien. En daarom hoop ik dat ikzelf, maar ook elke lezer, moedig genoeg mag zijn en blijven om het gelaat van de ander bewust op te blijven zoeken. En het appèl dat daaruit voortvloeit.

Over Don Ceder

Don Ceder (Amsterdam, 1989) is sinds 2021 Tweede Kamerlid voor de ChristenUnie. Hij heeft o.a. de onderwerpen armoede, asiel, discriminatie en buitenlandse zaken in zijn portefeuille. Voor zijn Kamerlidmaatschap was Don sociaal advocaat en hielp hij mensen die tussen wal en het schip vielen door o.a. schuldenproblematiek.

Don was onder andere als spreker en Raad van Toezicht-lid betrokken bij Tearfund en deelt dezelfde strijd voor rechtvaardigheid. De Bijbeltekst boven zijn bio op de website van de Tweede Kamer luidt niet voor niets 'Maar laat het recht als water golven, en gerechtigheid als een immer vloeiende beek' (Amos 5:24).

Afbeelding
Kerk & Community

Kerk & Community

Kerken vormen het hart van ons werk. In binnen- en buitenland werken we met de kerk om verschil te maken, omdat we geloven in de kracht van de kerk.
Afbeelding
Lokaal & Eigenaarschap

Lokaal & Eigenaarschap

In ons werk is eigenaarschap een belangrijke drijfveer. We sturen daarom zelf geen teams uit, maar werken altijd via lokale organisaties en kerken.
Gerelateerde content
Moses staat voor een flatgebouw in Amsterdam Zuidoost. Hij kijkt lachend in de camera.
Verhaal
Lees meer
16 May 2024

Moses Alagbe: ‘Kerk-zijn gaat over Jezus volgen en doen wat Hij deed’

Meer dan 2,5 miljoen mensen gaan in Nederland regelmatig naar de kerk. Zij geloven niet alleen in Jezus, maar ook in het [...]
Lees meer
Joke staat voor haar huis met een grote lach op haar gezicht. Ze draagt een groene jurk met bloemen en een blauw jasje.
Verhaal
Lees meer
16 May 2024

Joke Siahaya-Dinkeloo: ‘Geloof is voor mij geen religie, maar een relatie met de Vader.’

Meer dan 2,5 miljoen mensen gaan in Nederland regelmatig naar de kerk. Zij geloven niet alleen in Jezus, maar ook in het [...]
Lees meer
Jurjen ten Brinke staat in een straat van een woonwijk in Amsterdam Noord. Hij kijkt lachend de camera in.
Verhaal
Lees meer
16 May 2024

Jurjen ten Brinke: ‘We moeten onze omgeving bij de kerk betrekken.’

Meer dan 2,5 miljoen mensen gaan in Nederland regelmatig naar de kerk. Zij geloven niet alleen in Jezus, maar ook in het [...]
Lees meer
Simone staat in een woonwijk en kijkt lachend de camera in. Ze draagt een mintgroene top. Op de achtergrond zie je huizen en een fietspad.
Verhaal
Lees meer
15 May 2024

Simone Verbree (34): ‘Kerk ben je zeven dagen per week, niet alleen op zondag’

Meer dan 2,5 miljoen mensen gaan in Nederland regelmatig naar de kerk. Zij geloven niet alleen in Jezus, maar ook in het [...]
Lees meer
Theodoor Meedendorp tijdens een dienst in Hoop voor Noord
Verhaal
Lees meer
18 October 2023

Hoe de kerk hoopvol kan blijven in de strijd tegen klimaatverandering

Last van schuldgevoel als het gaat over jouw duurzame keuzes? Volgens voorganger Theodoor Meedendorp kan de kerk een [...]
Lees meer
Overstroming.jpg
Blog
Lees meer
9 October 2023

Je hoeft niet zo 'groen' te zijn om het te hebben over klimaatverandering

Je kent vast wel zo iemand – iemand die hartstochtelijke monologen kan afsteken over ondergrondse schimmelnetwerken; iemand [...]
Lees meer
Jessy (60), wearing a shiny aqua top, stands in a maize field. Her village has been badly affected by hunger, flooding, poor crops, deforestation, and poor
Blog
Lees meer
4 October 2023

Waarom er geen tijd meer is voor klimaatcynisme

'We kunnen er al lang niet meer omheen. Klimaatverandering. De wereld warmt snel op en de gevolgen worden steeds duidelijker [...]
Lees meer
Burendag tuinieren
Verhaal
Lees meer
20 September 2023

Burendag: dit kun jij vandaag (en de rest van het jaar) doen voor jouw buurt

Zaterdag 23 september is het weer Burendag. In onze projecten werken wij via lokale kerken en lokale gemeenschappen. En met [...]
Lees meer
Micha Zondag
Nieuws
Lees meer
13 August 2023

Micha Zondag 2023: klimaatrechtvaardigheid = naastenliefde

'Thuis op plekken zonder hoop.' Dat is dit jaar het thema van de Micha Zondag die dit jaar op 15 oktober plaatsvindt. Voor [...]
Lees meer
Oeganda Kigezi - Marcus Perkins - Tearfund
Lees meer
4 July 2023

De Zondag voor de Kerk in armoede

Tearfund vraagt in 2024 via drie zondagen aandacht voor de Kerk in armoede. Op die manier willen we jouw kerk betrekken bij [...]
Lees meer