Wat online reacties onthullen over wereldbeeld

Leestijd: 7 minuten

‘Als die vuile teringhonden maar daar blijven.’ Een reactie onder een bericht over noodhulp aan mensen in Congo die op de vlucht zijn voor geweld. Wij vinden dit verdrietig en pijnlijk, maar helaas zijn deze reacties niet uitzonderlijk.

Onder berichten over noodhulp en armoedebestrijding zien we vaker reacties die ontmenselijken en uitsluiten. Ze komen voort uit aannames die in Nederland steeds breder gedeeld lijken: dat mensen van ‘buiten’ een gevaar vormen, dat ontwikkelingswerk zinloos is, of dat onze verantwoordelijkheid ophoudt bij de grens.

Bij dit bericht liepen de reacties zo uit de hand dat we het offline haalden. Niet omdat het onderwerp minder belangrijk werd, maar omdat in het gesprek respect ver te zoeken was.

In dit artikel kijken we naar een aantal van deze reacties, om te onderzoeken welke wereldbeelden schuilgaan achter deze reacties. 

‘Er zijn hier ook arme mensen.’

Ja, dat klopt. Ook in Nederland is armoede schrijnend: daklozen, gezinnen die nauwelijks rondkomen, uitbuiting van arbeidsmigranten. Daar moet iets aan gedaan worden. Gelukkig zijn er organisaties die dit doen.

Maar onrecht en armoede stoppen niet bij onze grens. Ook mensen elders verdienen veiligheid en bestaanszekerheid net zo goed als mensen hier. Deze reactie is een vals dilemma. Het is geen óf-óf. Het is én-én.

‘Nederland eerst.’

Middelen zijn beperkt. Natuurlijk. Maar is dat een excuus om mensen in nood te negeren?  Als christenen geloven we dat we in deze wereld met elkaar verbonden zijn. We zijn geen verzameling eilanden. Mensen ver weg die onze hulp hard  nodig hebben, zouden niet achteraan in de rij moeten belanden

Stel dat een kerk zou zeggen: Wij zorgen alleen voor onze eigen leden. En ze negeert de dakloze die op het kerkterrein buiten slaapt. Of de alleenstaande moeder die aanklopt omdat ze haar rekeningen niet meer kan betalen. Niemand zal zeggen dat dit past bij wat het betekent om kerk te zijn. Als Tearfund vinden wij in dezelfde denktrant de vraag of iemand tot ‘onze groep’ behoort niet belangrijk; iedereen in nood verdient steun. 

‘Laat Afrika voor zichzelf zorgen.’

Die reactie klinkt logisch. Maar ook wij stonden ooit niet alleen. Na de Tweede Wereldoorlog kreeg Nederland omvangrijke steun van onder meer de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, wat cruciaal was voor onze wederopbouw. Gelukkig zeiden zij toen niet: laat Europa of Nederland voor zichzelf zorgen. 

Bovendien veronderstelt deze reactie dat wij buiten schot staan. Dat is niet zo. Europese landen, waaronder Nederland, hebben een grote rol gespeeld in het ontstaan van ongelijkheid door kolonialisme en de structurele uitbuiting van mensen en grondstoffen. Een kant van de geschiedenis waar we het liefst niet aan terugdenken, maar die nog altijd doorwerkt. 

En die wederzijdse afhankelijkheid is er nog steeds: onze welvaart leunt op grondstoffen uit Afrika, zoals kobalt voor smartphones, en op producten als koffie en cacao. Wie zegt dat ‘Afrika het zelf moet oplossen’, gaat voorbij aan het feit dat wij tot op de dag van vandaag onze welvaart danken aan Afrika - vaak ten koste van Afrika. 

‘Het gaat alleen maar naar corrupte regeringen’

Onder deze reactie zit meer dan een praktische zorg. Het laat een wereldbeeld zien, waarin wantrouwen wordt gekoppeld aan 'elders' en 'de ander'. Alsof falen en misbruik vooral daar voorkomen, en zelden dichter bij huis. In werkelijkheid is corruptie geen probleem van één continent of cultuur; het komt overal voor, ook in Europa.  

Wanneer we ‘ver weg’ vooral als bedreigend zien, kan de mogelijkheid dat iets misgaat voldoende reden worden om niets te doen. Wij geloven juist dat vertrouwen de basis moet zijn van de samenwerkingen die we aangaan. Tegelijk zijn we realistisch: corruptie is een reëel risico. Daarom werken we met strenge controles en met lokale partnerorganisaties en kerken, die de situatie in hun land goed kennen en er middenin staan.

‘Er verandert toch niks, het is zinloos’

Dat gevoel kennen we. Soms lijkt het leed te groot om iets te doen. Maar dat is niet waar. Kijk naar een ziekenhuis: niet elke patiënt geneest, maar elke dag wordt iemand geholpen. Niemand noemt dat zinloos.

En hetzelfde geldt voor ontwikkelingssamenwerking.

• Sinds 1990 zijn 1,5 miljard mensen uit extreme armoede gekomen 
• Kindersterfte daalde wereldwijd met meer dan 50% 
• Bijna 1 miljard mensen kregen in tien jaar toegang tot schoon drinkwater 

Niet alles verandert. Maar dat betekent niet dat niets doen beter is. De vraag is niet of we alle wereldproblemen kunnen oplossen, maar of we verschil maken voor de mensen die we wél kunnen helpen.

Achter elke reactie in dit artikel schuilt een wereldbeeld. Door die zichtbaar te maken, hopen we bij te dragen aan een gesprek dat menselijker, eerlijker en rechtvaardiger is.  Juist ook op social media. We gaan het gesprek graag aan, maar behouden ons het recht voor om reacties te verwijderen die niet constructief zijn, zoals beschreven in onze gedragscode.