Misschien merk je het zelf soms ook: dat mensen dingen over jou kunnen denken die niet kloppen. Stereotypes kunnen bepalen hoe mensen zich gedragen tegenover jou, en andersom. Benieuwd of je zelf ook stereotypes gelooft die niet waar zijn? Ontdek vijf veelvoorkomende stereotypes over de landen en regio's waar wij werken en geef je wereldbeeld een update.
Foto: Een verkoper steekt haar duim op als teken dat de mobiele betaling binnen is. Lang voordat we in Nederland overgingen op mobiele betalingen, was het in Kenia al de norm.
Veel mensen in Nederland zijn opgegroeid met het idee dat mensen in Afrika in een ‘hutje’ wonen en dat dat een teken is van armoede. Dat hoeft niet zo te zijn. Een traditioneel huis van de Baganda-gemeenschap in Oeganda is bijvoorbeeld rond met een rieten dak. Een van de redenen is om ervoor te zorgen dat het binnen lekker koel blijft. Deze huizen maken deel uit van de cultuur en een stenen huis met dakpannen op het dak is daar niet per se beter. Als iemand liever in een ander soort huis zou willen wonen, maar dat niet kan omdat er niet genoeg geld is, dan kan het natuurlijk wel armoede zijn.
(Dat Afrika als één land wordt gezien is natuurlijk een ander groot misverstand. Maar we gaan ervanuit dat jij dat als Tearfund-supporter al wist.)
Betalen met mobiel geld (M-Pesa) was in Kenia al jaren de norm, lang voordat dit in Europa of de VS gemeengoed werd. Steden als Nairobi (Kenia) en Lagos (Nigeria) zijn mondiale hubs voor softwareontwikkeling.
Het argument dat ontwikkelingssamenwerking overbodig is omdat ‘iedereen een mobiel heeft’ is kortzichtig. Zelfs mensen die waar ter wereld dan ook in armoede leven, kunnen een mobiel bezitten - het nummer 1 communicatiemiddel. Dat betekent niet dat ze niet kunnen worstelen met basisbehoeften zoals voedsel, water en gezondheidszorg.
In de Nederlandse cultuur is het als sociaal wenselijk gezien om direct te zijn, makkelijk te praten en je gevoel of mening duidelijk te uiten. Extravert gedrag wordt vaak beloond en introvert gedrag onbewust gekenmerkt als minder competent of betrokken.
In Aziatische culturen kan het wenselijk zijn om subtieler en meer indirect te communiceren. Harmonie is belangrijk, net als respect voor de ander.
Dit stereotype heeft dus heel veel te maken met hoe wij naar de wereld kijken. Dat betekent niet dat we daarin gelijk hebben. Wat ‘wij’ interpreteren als stil of niet voor jezelf opkomen, kan op een andere plek geïnterpreteerd worden als respectvol met elkaar omgaan. En wat wij duidelijk en sterk vinden, kan ergens anders juist bot genoemd worden.
Eerst even over de term Midden-Oosten. Heb je je weleens gerealiseerd dat dit een term is puur bedacht vanuit ons eigen perspectief met Europa als centrum van onze wereld?
Daarnaast gaat het om een groep landen waar moslims wonen, maar er wonen ook mensen van andere religies. En als je betrokken bent bij Tearfund, is de kans groot dat je christen bent. Als christenen weten we hoe divers een geloofsgemeenschap kan zijn. Dat is bij moslims niet anders: ook al is een groot deel van een land moslim, er kunnen veel diverse geloofsovertuigingen en -uitingen bestaan.
Daarnaast besteden westerse media veel aandacht aan moslim-extremisme, waardoor je kan denken dat de meeste moslims ook extremist zijn. Dit is niet waar: het overgrote deel van de moslims veroordeelt extremisme.
Christenen in Nederland kunnen het beeld hebben dat er nauwelijks christenen zijn in Afrika en Azië. Maar de werkelijkheid is dat er veel landen zijn waar het overgrote deel van de bevolking christelijk is. Deze gedachte van 'we moeten hen bekeren' komt voort uit de periode van kolonialisme waarbij het christelijk geloof gebruikt werd om overheersing en uitbuiting te rechtvaardigen.
In de meeste landen waar moslims wonen, wonen ook mensen met een andere religie. In ons werk werken we vaak met christenen en kerken in die landen, zoals in Syrië en Libanon. Dat er kerken zijn in die landen, is niet altijd het beeld dat mensen hebben.
PS: Wist je dat...
Stereotypes: wat zijn dat ook alweer?
De meeste stereotypes houden in dat een bepaalde groep mensen die bijvoorbeeld ras, cultuur of achtergrond gemeen hebben, onder één label worden geschaard.
Vaak zie je mensen uit zo’n groep als één geheel. Een voorbeeld: Europese mensen kunnen denken dat alle Aziaten op elkaar lijken. En andersom gebeurt: Aziaten kunnen hetzelfde denken over Europeanen.
In de psychologie is dit ook terug te zien: Mensen hebben het idee dat in hun eigen groep er erg veel verschillende mensen zitten. Maar, mensen die in een andere groep zitten, lijken wel allemaal op elkaar.
Bijvoorbeeld: als christen weet je dat er heel veel verschillende soorten christenen zijn, allemaal met hun eigen overtuigingen en levenswijze. Toch kan het zijn dat niet-christenen ervan uitgaan dat iedereen op dezelfde manier christen is.
Waarom gebeurt dit?
Ons brein houdt van overzicht. Om snel beslissingen te kunnen nemen, delen we mensen en situaties automatisch in in categorieën. Dat helpt ons om de wereld begrijpelijk te maken zonder dat we over alles lang hoeven na te denken.
Maar dat betekent niet dat we vastzitten aan die eerste, snelle indelingen. Juist omdat die automatisch ontstaan, is het belangrijk om ze te herkennen en er niet zomaar vanuit te gaan dat ze kloppen.
Het probleem? We handelen vaak wél volgens de stereotypes die we in ons hoofd hebben. En wanneer die stereotypes niet positief zijn, kan dat grote gevolgen hebben. Onderzoek laat zien dat bewustwording hierbij een belangrijke eerste stap is: mensen kunnen leren om hun aannames te herkennen en er niet zomaar naar te handelen. Daarom is het belangrijk om stereotypes niet te normaliseren, maar juist te blijven bevragen en corrigeren.
De komende tijd delen we verhalen over veelvoorkomende stereotypen, misvattingen en vooroordelen. Daarnaast nemen we je mee naar de landen waar we werken en laten we zien wat je daar misschien nog niet over wist. Lees mee, deel het met anderen en update samen met ons je wereldbeeld!