Guido de Vries: ‘Soedan mag niet vergeten worden’

Soedan kampt met een van de grootste humanitaire crises ter wereld. Volgens de Verenigde Naties zijn meer dan 30 miljoen mensen aangewezen op hulp. De langdurige belegering van El Fasher mondde uit in hongersnood en dwong honderdduizenden mensen hun huizen te verlaten. Honderdduizenden mensen zochten hun toevlucht in het opvangkamp Tawila. Tearfund-directeur Guido de Vries bezocht het gebied onlangs en vertelt over het enorme leed dat hij daar aantrof.

Eind 2024 bezocht je opvangkampen voor Soedanese vluchtelingen in buurland Tsjaad, maar toen lukte het niet om Darfur te bereiken. Wat maakte dat deze reis anders was?

‘Anderhalf jaar geleden vonden er veel meer gevechten plaats in Noord- en West-Darfur, waardoor het onveilig was om daarheen te reizen. De vluchtelingenkampen in Tsjaad vingen vluchtelingen uit West-Darfur op. De situatie in Noord-Darfur was toen gewoon te onzeker om de grens over te gaan.

Nu wordt er in dat gebied veel minder gevochten. Daardoor was het relatief veiliger om het gebied te bezoeken. Er zijn nog wel sporadische aanvallen met drones, maar het was veilig genoeg om te gaan.’

Je bezocht het vluchtelingenkamp Tawila in Noord-Darfur. Wat trof je daar het meest?

‘Vooral de omvang. Er zijn daar ongekend veel mensen op één plek. Naar schatting zeven- tot achthonderdduizend mensen. En iedere dag komen er nog nieuwe mensen bij. Er is een acuut tekort aan water, hygiënische omstandigheden zijn belabberd en er is behoefte aan bescherming voor vrouwen en meisjes en onderwijs. Tegelijkertijd is er totaal geen zicht op terugkeer. Mensen weten niet wanneer ze ooit weer naar huis kunnen. Er lopen strijders rond en er is weinig veiligheid. Sommige vrouwen zien helaas prostitutie als enige manier om geld te verdienen. Kindhuwelijken komen voor omdat families daarmee een bruidsschat ontvangen en een mond minder hoeven te voeden. Dat is pure wanhoop. Mensen doen wat ze kunnen om te overleven. En er is veel onzichtbaar leed. Veel trauma blijft onbehandeld.’

Welke verhalen uit het kamp draag je nog met je mee?

‘Iedereen vertelde verhalen over verloren kinderen en verloren ouders. Over familieleden van wie ze niet weten waar ze zijn. Veel mensen wachten gewoon op de volgende voedseldistributie. In mijn gesprekken proefde ik vooral hopeloosheid. Ik heb mensen eigenlijk niet durven vragen waar ze hun hoop vandaan haalden. Ik sprak een jonge vrouw van achttien jaar tijdens een voedseldistributie. Haar ouders waren vermoord in El Fasher. Zij droeg nu alleen de verantwoordelijkheid voor vier jongere broers en zussen. Bij een mobiele kliniek sprak ik een vrouw die onderweg naar het kamp haar ouders had verloren. Ze liet de kogelwonden in haar arm zien. Ze had een ondervoed kind bij zich. Beide vrouwen stelden uiteindelijk dezelfde vraag: vergeet ons niet en help ons.’

Wat was voor jou het meest confronterende moment van deze reis?

‘We reden van het ene deel van het kamp naar het andere. Onderweg zag ik overal hoopjes zand met wat doornstruiken eromheen. Ik vroeg wat het was. Het bleek een begraafplaats te zijn. Over een groot terrein lagen honderden graven verspreid. Dat was wel heel confronterend. Maar misschien nog meer confronterend was het gevoel van machteloosheid. Je rijdt zo’n kamp binnen in een auto van een hulporganisatie. Mensen komen naar je toe omdat je zichtbaar een buitenstaander bent. En op een gegeven moment vroeg ik mezelf af: wat kom ik hier eigenlijk doen? Kan ik deze mensen werkelijk perspectief bieden? Eigenlijk niet. 

Ik heb best een paar keer moeten slikken en tranen moeten wegknipperen. Vooral bij de mobiele klinieken, toen ik de verhalen hoorde en de ondervoede kinderen zag. Normaal ben je daar als professional. Maar soms breekt de emotie daar even doorheen. Dat was voor mij ook een teken hoe ernstig de situatie is.’

De twee vrouwen die je sprak hadden dezelfde boodschap: vergeet ons niet. Hebben zij gelijk dat de wereld Soedan is vergeten?

‘Heel eerlijk: ja, grotendeels wel. Maar ik wil machteloosheid niet het laatste woord laten hebben. Mijn belangrijkste doel was uiteindelijk om dit verhaal te kunnen vertellen. Om aandacht te vragen voor Soedan. We moeten blijven vertellen wat daar gebeurt. We mogen niet over vijf jaar terugkijken en zeggen dat we eerder hadden moeten handelen. Dit is opnieuw zo’n moment waarop de wereld moet ingrijpen.’