‘Plaatsvervangende schaamte. Dat voelde ik toen de witte theoloog beweerde dat het allemaal wel meevalt met racisme in de kerk. Hij was zeer overtuigd van zichzelf. In diezelfde zaal zaten mensen van kleur die er regelmatig mee te maken hebben, maar aan hen werd niets gevraagd. Precies dít is het probleem, dacht ik.'

Racisme en discriminatie zijn nog steeds aan de orde van de dag, ook in de kerk

Moses had gelijk

‘Niet lang daarvoor had ik een artikel gelezen in het Nederlands Dagblad van voorganger en Tearfund-ambassadeur Moses Alagbe. Hij schreef dat racisme en discriminatie voor zwarte mensen in Nederland nog steeds aan de orde van de dag zijn. Oók in de kerk. Ik wist dat hij gelijk had, onder andere doordat ik de Black Lives Matter-beweging had gevolgd.’

Confronterend 

‘En toch realiseerde ik me toen pas dat de voorvallen waarover ik las, altijd plaatsvonden op een (veilige) afstand van mijn eigen leven en belevingswereld. Nu werd ik er mee geconfronteerd dat racisme voorkomt op een plek waar ik me thuis voel, namelijk in de kerk. Daar schrok ik van.’

Op een bepaald moment draaide mijn maag zich om

Weinig erkenning 

‘En het bleef confronterend in de periode daarna. Ik las het boek Wij slaven van Suriname, over het tot slaaf maken van de Surinaamse bevolking door Nederlanders. Op een bepaald moment draaide mijn maag zich om. Wat heeft er veel gruwelijk onrecht plaatsgevonden tijdens de eeuwen dat Nederlanders mensen tot slaaf maakten. En wat is het begrijpelijk dat die wonden van de trauma’s nog niet zijn geheeld als er zo weinig erkenning voor is geweest.’ 

Afbeelding
Harmen Niemeijer Micha Nederland

Over Harmen en Micha

Harmen Niemeijer is directeur van Micha Nederland, een netwerk van christelijke organisaties (waaronder Tearfund). Micha Nederland prikkelt christenen, kerken en organisaties om hun ogen niet te sluiten voor onrecht. Dit doet Micha o.a. door materialen te ontwikkelen waar kerken, (bijbel)kringen en mensen thuis mee aan de slag kunnen.

Nooit gevraagd 

‘Ik ging erover in gesprek met mensen van kleur, en dacht telkens opnieuw: wat is het eigenlijk raar dat ik nu pas dit soort gesprekken voer. Ik leef nota bene al bijna dertig jaar in een multicultureel land, en toch heb ik nooit gevraagd naar de ervaringen van mensen met een andere etnische achtergrond. Waar waren zij al die tijd? Waarom ben ik hen van de peuterschool tot aan mijn huidige kerk nauwelijks tegengekomen?’

In ons land is de witte man nog steeds de norm voor alles

Heeft het zin? 

‘Als je in een grotendeels witte kerk zit, net zoals ik, heeft het dan zin om na te denken over discriminatie, waar dat oorspronkelijk vandaan komt, en hoe dit nog steeds raakt aan ons mensbeeld en wereldbeeld? Ja, legt Moses uit in het genoemde artikel, want ‘in ons land is de witte man nog steeds de norm voor alles’.’

Raak punt 

‘Als witte kerken niet inzien dat er sprake is van ongelijkheid, is dat een signaal dat zij zichzelf isoleren van de rest van de samenleving. Moses zegt: ‘Als Jezus hier was, zou Hij rondlopen om te zien wat er aan de hand is, politici en gelovigen aanspreken en hen vertellen het goede te doen. Als je het probleem niet ziet, doe je niet wat Jezus deed.’ Dat vond ik een raak punt. Als we kunnen bijdragen aan verwerking, vergeving en herstel, waarom zouden we dat dan niet doen?’ 

Kerken vinden het spannend om hier aandacht aan te besteden

Dezelfde drie redenen

'Toch horen we als Micha van verschillende kerken dat zij het spannend vinden om aandacht te besteden aan discriminatie en ons slavernijverleden. De afgelopen maanden hoorden we steeds dezelfde drie redenen om dit onderwerp niet te hoeven bespreken. De eerste: ‘Ik ben geen racist, dus voor mij is dit thema niet relevant.’ De tweede reden: ‘De overheid heeft toch al excuses gemaakt; er is al zo veel aandacht voor geweest. Is het nou nog niet genoeg?’ En de derde: ‘Ik maak me liever druk om moderne slavernij.’'

Ik ben geen racist

‘Om te beginnen met het 'ik ben geen racist'-argument: hierdoor ontnemen we onze broeders en zuster van kleur de ruimte om hun verhaal te doen. Daar dit te zeggen slaan we het gesprek meteen dood. Dat hoor ik ook terug uit de ervaringen van mensen van kleur binnen de kerk. Hoe moeilijk het voor hen is om aandacht voor hun pijn te vragen, juist omdat gesprekspartners in zo’n 'geen racist’-reflex schieten.’ 

Dit gaat niet zozeer om jouzelf, maar om de ander

Naastenliefde 

‘Het gaat niet zozeer over jezelf, maar over de ander. Het getuigt van naastenliefde als we bereid zijn om te luisteren naar medechristenen bij wie (de doorwerking van) het verleden nog zo’n pijn doet. Natuurlijk is het mooi als je je daarnaast druk maakt over andere vormen van onrecht, maar nu gaat het hierover.’

Onrechtvaardig 

‘Natuurlijk is het fijn dat er al veel aandacht voor is geweest voor ons slavernijverleden. Tegelijkertijd hoop ik dat iedereen er begrip voor kan hebben dat we het er nog vaker over moeten hebben. De realiteit is namelijk dat het slavernijverleden nog steeds doorwerkt in de dagelijkse praktijk van vele mensen. Mensen van kleur hebben minder kans op het vinden van een huis, een stage of een baan. Dat is onrechtvaardig.’ 

Ik had meer blinde vlekken dan ik dacht

Luisteren om te begrijpen 

‘Voor mij persoonlijk heeft het in ieder geval mijn ogen geopend: zonder dat ik het wil, had ik meer blinde vlekken dan ik dacht. Ik geloof dat iedereen gelijkwaardig is, maar draag ik daar ook aan bij? Ik wil daar in ieder geval meer mijn best voor doen. En volgens mij begint dat met luisteren naar de mensen om wie het hier gaat. Luisteren om de ander te leren begrijpen en te horen wat zij nodig hebben, zodat ik hen tegemoet kan komen. Dat is heel anders dan luisteren om te reageren met mijn eigen mening of verhaal.’ 

Ongemakkelijke gevoelens

‘Uiteindelijk zijn de ongemakkelijke gevoelens (zoals schaamte of spijt) nodig om verder te komen, als we nader tot elkaar willen komen. Ik vond de gesprekken met medechristenen van kleur bijzonder leerzaam en inspirerend, en ik hoop dat onze leefwerelden in de toekomst minder gescheiden zijn.’

Keti Koti-maaltijden 

‘Daarom hoop ik ook dat christenen de komende tijd moed vinden om dit gesprek over discriminatie, racisme en ons slavernijverleden aan te gaan, het liefst met mensen van een andere etnische afkomst dan zijzelf. Als je bereid bent om hen te ontmoeten en naar hen te luisteren, overweeg dan bijvoorbeeld om naar een Keti Koti-maaltijd te gaan in het weekend van 30 juni. Die worden georganiseerd op verschillende plekken in het land.' 

‘Laten we dus beginnen om liefdevol te gaan luisteren naar de verhalen en ervaringen van mensen van kleur. Juist ook binnen de kerk. En zo een stap zetten naar heling en herstel.’ 

Afbeelding
Micha zondag slavernijverleden

Jouw kerk en ons slavernijverleden: zelf aan de slag 

In dit herdenkingsjaar voor de afschaffing van de slavernij, komt Micha Nederland met een kerkenpakket over de doorwerking van ons slavernijverleden tot op de dag van vandaag. Micha maakte een kant-en-klaar kerkenpakket om een themadienst mee te organiseren voor in het weekend van Keti Koti (zondag 2 juli). Keti Koti betekent: ‘de ketenen’ = Keti; ‘zijn gebroken’ = cutting, Koti. 

Harmen: ‘Hiermee kunnen christen (uit wat voor kerk dan ook) de gelegenheid aangrijpen om stil te staan bij de doorwerking van ons slavernijverleden. Het is een kans voor witte christenen om onze blinde vlekken – want echt waar, die hebben we allemaal – onder ogen te komen.’ 

Afbeelding
Kerk & Community

Kerk & Community

Kerken vormen het hart van ons werk. In binnen- en buitenland werken we met de kerk om verschil te maken, omdat we geloven in de kracht van de kerk.
Gerelateerde content
Don Ceder portret 2022 - door Ruben Timman.jpg
Blog
Lees meer
13 november 2023

Zullen we stoppen met het dehumaniseren van de ander?

Volgens Don Ceder verandert er iets wanneer je iemand écht in de ogen aan durft te kijken. Menselijke waardigheid is [...]
Lees meer
Theodoor Meedendorp tijdens een dienst in Hoop voor Noord
Verhaal
Lees meer
18 oktober 2023

Hoe de kerk hoopvol kan blijven in de strijd tegen klimaatverandering

Last van schuldgevoel als het gaat over jouw duurzame keuzes? Volgens voorganger Theodoor Meedendorp kan de kerk een [...]
Lees meer
Overstroming.jpg
Blog
Lees meer
9 oktober 2023

Je hoeft niet zo 'groen' te zijn om het te hebben over klimaatverandering

Je kent vast wel zo iemand – iemand die hartstochtelijke monologen kan afsteken over ondergrondse schimmelnetwerken; iemand [...]
Lees meer
Jessy (60), wearing a shiny aqua top, stands in a maize field. Her village has been badly affected by hunger, flooding, poor crops, deforestation, and poor
Blog
Lees meer
4 oktober 2023

Waarom er geen tijd meer is voor klimaatcynisme

'We kunnen er al lang niet meer omheen. Klimaatverandering. De wereld warmt snel op en de gevolgen worden steeds duidelijker [...]
Lees meer
Burendag tuinieren
Verhaal
Lees meer
20 september 2023

Burendag: dit kun jij vandaag (en de rest van het jaar) doen voor jouw buurt

Zaterdag 23 september is het weer Burendag. In onze projecten werken wij via lokale kerken en lokale gemeenschappen. En met [...]
Lees meer
Micha Zondag
Nieuws
Lees meer
13 augustus 2023

Micha Zondag 2023: klimaatrechtvaardigheid = naastenliefde

'Thuis op plekken zonder hoop.' Dat is dit jaar het thema van de Micha Zondag die dit jaar op 15 oktober plaatsvindt. Voor [...]
Lees meer
Oeganda Kigezi - Marcus Perkins - Tearfund
Lees meer
4 juli 2023

De Zondag voor de Kerk in armoede

Tearfund vraagt in 2024 via drie zondagen aandacht voor de Kerk in armoede. Op die manier willen we jouw kerk betrekken bij [...]
Lees meer
Tearfund-ambassadeur Moses Alagbe, dakloosheid dreigt voor zijn kerk
Nieuws
Lees meer
19 januari 2023

Dakloosheid dreigt voor Amsterdamse kerk van onze ambassadeur Moses Alagbe

Het Maranatha Community Transformation Centre van Tearfund-ambassadeur pastor Moses Alagbe in Amsterdam dreigt dakloos te [...]
Lees meer
Rick Jansen (Villa Klarendal Arnhem) over wat hij mist in de preek
Verhaal
Lees meer
4 April 2022

Wees niet bang, maar kijk naar wat je hebt ontvangen

Rick Jansen, levensloopbegeleider, coach, trainer, missionaire pionier én spreker voor Tearfund. In 2005 verhuisde hij naar [...]
Lees meer
Voorganger en Tearfund-ambassadeur Jurjen ten Brinke voor Hoop voor Noord
Verhaal
Lees meer
19 augustus 2021

Jurjen ten Brinke: 'In beweging op een hoopvolle én realistische manier'

Je wilt als kerk de wereld een stukje mooier maken. Maar hoe doe je dat? Tearfund heeft verschillende sprekers die kerken [...]
Lees meer