Religie als brug naar verzoening

In Plateau State, Nigeria, waar religieus geweld hele gemeenschappen uit elkaar heeft gedreven, zet dr. Rhoda Udanyi, predikant binnen de Anglicaanse kerk, zich in voor het herstel van relaties. Vanuit haar rol binnen het JISRA-programma brengt zij christenen en moslims samen, zowel in gesprek als in actie. Hieronder vertelt zij haar verhaal, in haar eigen woorden.

Ik heb jarenlang gewerkt in gemeenschappen die door religie zijn verdeeld, waar wantrouwen diep zit en vredesinitiatieven vaak stuklopen. In Nigeria voelt het soms alsof we steeds opnieuw bij hetzelfde punt uitkomen: een terugkerend patroon van dialoog, conflict en mislukte verzoening. Maar met het JISRA-programma veranderde er iets. 

Vanuit de eigen gemeenschap

JISRA nodigde ons als religieuze leiders uit om te werken vanuit onze eigen gemeenschappen, vanuit onze eigen geloofsovertuigingen. Dat betekende een fundamentele omslag. We gingen elkaar niet de les lezen. In plaats daarvan spraken christelijke leiders met christenen, en islamitische leiders met moslims, ieder vanuit de eigen heilige teksten, met een boodschap van vrede. En mensen luisterden. 

Ik herinner me een bijeenkomst waarin een islamitische leider een vers voorlas over vreedzaam samenleven. Een deelnemer stond op en zei: ‘Dit hebben we nog nooit in de moskee gehoord.’ Dat moment raakte me diep. Het liet me zien dat de boodschap van vrede vaak al aanwezig is in onze tradities, maar niet altijd wordt doorgegeven.

Herstel

In één van de gemeenschappen waar we werkten, was de verdeeldheid heel duidelijk zichtbaar: christenen woonden aan de ene kant, moslims aan de andere. Het was onveilig om van het ene naar het andere deel van het dorp te gaan. Maar na gezamenlijke studie van onze heilige teksten en eerlijke gesprekken begonnen mensen zich af te vragen: hoe hebben we het zover laten komen?

Ze wachtten niet op hulp van buitenaf. Ze kwamen zelf in actie: riepen gemeenschapsleiders bijeen, brachten mogelijke conflictrisico’s in kaart en begonnen vertrouwen te herstellen. Vandaag organiseert diezelfde gemeenschap elke twee weken dialoogbijeenkomsten. Al drie jaar is er geen geweld meer geweest. Tijdens christelijke feestdagen doen moslims mee, en bij islamitische vieringen sluiten christenen aan.

Samen bouwen ze nu zelfs aan een locatie voor gezamenlijke ontmoeting. Hier gaat het niet om ontwikkeling alleen, maar om het herstellen van relaties.

Persoonlijk

Ook voor mij persoonlijk heeft JISRA veel veranderd. Ik begon me opnieuw af te vragen wat bijbelteksten werkelijk zeggen over vrede? Over vrijheid? Over ‘de ander’? Ik besefte dat we ons soms gedragen op een manier die haaks staat op wat we zeggen te geloven.

Het JISRA-programma gaf mij de moed en de ruimte om dat te veranderen, niet alleen in woorden maar ook in daden. Het gaf me ook een nieuw perspectief. Lange tijd dacht ik dat alleen mijn gemeenschap werd benadeeld, dat wij als enigen leden. Maar door de verhalen van anderen te horen, zag ik dat wij zelf ook pijn hadden veroorzaakt. Dat inzicht maakte echte verzoening mogelijk: niet alleen verdraagzaamheid, maar diepgaande genezing.

Gedeelde heilige grond

Eén voorbeeld blijft me bijzonder bij. Een islamitische gemeenschap begon met de bouw van een moskee in een overwegend christelijke wijk, zonder toestemming te vragen. De spanningen liepen snel op. Vroeger had dit kunnen uitmonden in geweld op nationaal niveau. Maar dit keer grepen leiders van de kerk en van de moskee in. We gingen niet in discussie, we luisterden. En we kwamen tot een gezamenlijk uitgangspunt: ieder mens heeft het recht om zijn of haar geloof te belijden. Uiteindelijk hielp de hele gemeenschap mee met de bouw van de moskee. Vandaag is het niet ‘hun moskee’, maar ‘onze moskee’.

Uitdagingen

Natuurlijk blijven er uitdagingen. Omringende gemeenschappen die dit programma niet hebben meegemaakt, kampen nog steeds met geweld. Soms zoeken mensen uit die gebieden toevlucht in onze gemeenschappen. Jongeren, vooral werkloze jongeren, blijven kwetsbaar.

We hebben stappen gezet om vrouwen meer ruimte te geven in leiderschap waar dat voorheen alleen was voorbehouden aan mannen. Maar het staat allemaal nog in de kinderschoenen, er is nog veel te doen. Toch geloof ik dat het succes dat we zien juist mogelijk is omdat geloof centraal staat. Te veel programma’s vermijden religie. Maar in Afrika doet geloof ertoe. Mensen luisteren naar religieuze leiders. En nu geven we hun iets anders om naar te luisteren.

Wat mij hoop geeft, is de oprechtheid die ik zie. Als we deze gemeenschappen bezoeken, worden we verwelkomd met traditionele dansen en open armen. Mensen hebben het proces omarmd. Ze hebben de verandering gezien en willen niet terug naar hoe het was.

Voor mij is JISRA niet zomaar een vredesinitiatief, het is een beweging. Een beweging die moet groeien, die moet doorgaan. Wanneer we mensen benaderen via hun geloof - geworteld in vrijheid, waardigheid en liefde - wordt verandering onvermijdelijk.

Dr. Rhoda Udanyi, Anglicaans predikant, Church of Nigeria, bisdom Bukuru